Manuel Rivas e o potencial creativo da vergoña

Porque quero gozar do mundo, correr cara a el e non fuxir, escribo contra todo isto.

MANUEL RIVAS, Contra todo isto: Un manifesto rebelde. (p. 18)

A Coruña, 04 de febreiro de 2020

Primeiro domingo de rebaixas, xa pasou case un mes. Aínda estaba a buscar un piso para alugar, o que me tiña un pouco preocupado, mais non demasiado. As tendas estaban abertas e moita xente ía de compras nos cantóns, na rúa Real, en todo o centro da Cidade de Cristal. Eu estaba a botarlle unha ollada aos libros en galego na Fnac da praza de Lugo e atopeime cun ensaio de Manuel Rivas, un escritor moi famoso, mais que eu non coñecía. O titulo é do tipo que, xa dende que era mozo, tipicamente sempre me puideron interesar a min, Contra Todo Isto: Un Manifesto Rebelde. Ao comezar a lelo, sorprendeume a converxencia de opinións entre o autor e eu. Así que me animei a mercalo. A primeira impresión foi confirmada: na miña opinión, é un libro xenial, no que o autor se atreve a escribir unhas verdades que cortan a pel como a lámina afiada dun coitelo xenovés. O bolígrafo do escritor coruñés abre unha creba no espello brillante da contemporánea sociedade pos-capitalista e, ao realizar esta acción ruidosa, faino facendo fincapé nesta que talvez fica como o derradeiro recurso para mover algo na ánima colectiva da poboación: a nosa capacidade, que aínda segue viva (e, eu creo e espero, sempre continuará a estalo), de sentir vergoña.

Nos dias seguintes, inclusive despois de rematar a lectura do libro, seguía a dar voltas na miña cabeza unha asociación de imaxes: por unha banda, unha atmosfera de vaga alegría nas rúas da cidade, cunha variada multitude de persoas (mulleres, homes, familias, mocidade, crianzas, persoas de idade), que ían aproveitar as rebaixas; por outra banda, un número non tan pequeno de homes e mulleres sentados aos lados das rúas, expostos ao frío, a pedir unha moeda. En poucas palabras, os excluídos da festa, ou ben, para os que as festas non existen. E logo, véxome, sentado a unha mesa no bar da Fnac a ler o libro de Rivas, tomando notas e saboreando, como de costume, un café con leite de soia (que en España é mellor que no meu país). Fica claro que eu teño a sorte de pertencer á primeira categoría. E cada vez, honestamente, cústame máis cruzar estas mans que piden axuda e non facer nada. Primeira, por un vago sentimento de culpa que me acompaña desde que era crianza. Segundo, por que non quixera estar no seu lugar. Terceiro, porque sei ben que un dia podería pasarme a min tamén. Cuarto, porque seguro non podo deixar moedas a todos os que me piden (e, honestamente, paréceme ter mais sentido deixar algúns euros a unha persoa de cando en vez que 50 céntimos a varias). O libro de Rivas pon esta situación nun cadro complexo coherente que denuncia os moitos problemas que temos co ultraliberismo de hoxe en dia.

Forte dun background literario e cultural moi profundo, ademais dunha estrutura ben articulada, este ensaio de Manuel Rivas representa un berro que, dende a mesma capital ártabra da cal escribo, sube cara o ceo para denunciar unha situación política, económica e social coa que temos que acabar, se queremos que o noso futuro poida levar este nome. O escritor galego enumera as maiores fallas do mundo contemporáneo coa precisión dun reloxo suízo: o medo que reduce a liberdade, o odio contra o diferente (produto do devandito problema), a fin do benestar, a contracción dos dereitos, as fendas da desigualdade, o machismo asasino, a catástrofe ecolóxica, a corrupción imperante, a mistificación da memoria. Sobre todo, o autor demostra unha lucidez incrible no momento de identificar o maior responsable desta situación. Non, non é Mariano Rajoy, aínda que el levou un papel bastante importante no crear a España de hoxe (e – cunha cara lavada incrible – recentemente publicou un libro titulado ‘Unha España Mellor’… nosa señora!). Como moito xustamente indica Rivas, é o conformismo xeneralizado, a escasa capacidade de cuestionar as mensaxes tóxicas, de filtrar as parvas distraccións que os medio nos propoñen de xeito continuo, e mesmo a falta de coraxe do mundo intelectual do hoxe (moi a miúdo eu penso que precisariamos de fortes figuras intelectuais como Bertrand Russell, George Orwell, Ernst Cassirer, Paul Feyerabend e outros filósofos que forxaron o pensamento da pasada centuria), a maneira na que conseguiron insensibilizarnos, utilizando os produtos do progreso tecnolóxico como poderosas anestesias para as nosas conciencias, creando o mundo distópico de hoxe.

Con todo, creo que o mérito maior de Manuel Rivas é evitar elegantemente o perigo de pintar un cadro negativo sen esperanza, unha escolma preguiceira e oportunista que, probablemente, habería pagado aínda mais en termos de ventas que un moderado optimismo que responsabiliza máis o lector. O autor indica os episodios recentes no que a intensidade do sentimento de vergoña levou a xente cara a iniciativa directa contra o abuso, a violencia dun sistema onde o caixeiro automático dunha banca importa moito máis que a vida humana. Nas primeiras paxina do libro, por exemplo, o escritor indica a reacción solidaria da xente contra os desafiuzamentos de persoas anciás. Eu lembro moi ben eses episodios e o sentido de alivio que me deu ver as persoas comúns xuntarse para dicirlle ‘basta, xa!’ á violencia do grupo Santander. No seu libro, Rivas recórdanos que a derradeira palabra será a nosa. Recórdanos que temos o destino nas nosas mans e que temos a responsabilidade colectiva de cambiar unha situación que, ao momento actual, parecería bastante desesperada. Palabras que, ollando fóra da gaiola do mundo pos-capitalista, abren os nosos ollos cara a beleza do mundo, ás cores marabillosas do ceo e do sol, do mar e da vida. O autor recórdanos que hai unha extraordinaria existencia para vivir máis alá da situación actual que el denomina “Todo Isto” e que a decisión final será a nosa. Teremos o valor de escoller o camiño correcto?

Unha fonte de calma e alegría de vivir

A Coruña, 3 de febreiro de 2020

O veganismo significa moito para min: faime estar ben, faime sentir máis en sintonia co ambiente arredor de min. Porén, creo que a maioría da xente non entende o que significa isto. Moitas veces teño a sensación de que a xente cre que o veganismo é o produto dun animalismo extremo, unha especie de obsesión polos animais. Escoitei moita xente diciren que aos veganos lles importan máis os animais que as persoas. Desafortunadamente, algúns veganos (moitos, na verdade) tenden a comportarse de tal xeito que fomenten este estereotipo, vivindo o veganismo como unha loita contra un “inimigo” ao que vencer (os “omnívoros”). Non sei cantos contos escoitei de persoas que, ao se tornaren veganas, renunciaron case totalmente á súa vida social. Ben, isto paréceme moi infantil e moi triste, e creo que é o camiño incorrecto.

Eu non teño inimigos, non os quero. Para min, o veganismo non é enfrontamento. Tampouco se trata de animalismo. Eu nin sequera teño mascotas. O veganismo é algo totalmente diferente; polo menos, para min o é. Encántanme os animais, si, pero máis que nada simplemente respecto a vida de seres que sofren coma min. Ser vegano non significa ser empático cos animais máis ca coas persoas. Pola contra, fíxenme vegano estendendo aos animais a miña solidariedade coas persoas que sofren. Eu sempre dei o meu apoio (por exemplo, no voluntariado) á xente que pasaba dificultades, que sufriu violencia, que sufriu depresión (hai anos, todo isto aconteceume a min tamén). Sempre que ocorre unha catástrofe natural en calquera parte do mundo (como, por exemplo, aconteceu recentemente en Australia), o meu primeiro pensamento é para a xente e soamente despois para os animais. O coidado das persoas e o coidado dos animais non se exclúen mutuamente. Pola contra, ao me tornar vegano, aprendín a me abrir máis ás outras persoas (veganas ou non), non a me encerrar no meu cuarto.

Para min, este é o unico camiño posible cara unha vida máis feliz, máis rica, máis chea de dita. Talvez pode parecer un camiño un poquiño mais difícil, ás veces (polos estereotipos que hai cara os veganos) máis eu non creo que o sexa. Sexa como for, creo que paga a pena: é un camiño real e eu sinto que é o meu. A verdade é que non son vegano polos animais. Máis que nada, son vegano polas persoas e o planeta. O meu veganismo baséase en primeiro lugar no amor polos demais, por min mesmo, e polo ambiente en xeral. En segundo lugar, iso tamén é importante, claro: fágoo pola miña saúde. Ao me tornar vegano, comecei a prestar moita máis atención á miña alimentación e, en breve tempo, comecei a sentirme mellor, máis forte, máis en forma e máis en paz comigo mesmo. Máis importante aínda, síntome máis feliz. Creo que non é un caso que decidín tornarme vegano, despois dalgúns anos de vexetarianismo, ao me achegar ao mundo do mindfulness (máis disto falarei noutra ocasión). Mentres que facer a compra antes era unha fonte de estrés e aburrimento, agora é algo totalmente diferente: é un momento de autocoidado: lembro que estou facendo algo para a miña saúde e para o planeta ao mesmo tempo.

É unha grande alegría ver todas as cores da froita e da verdura no supermercado, e pensar en como me gustaría cociñalos, os pratos me gustaría comer a semana seguinte. O mesmo pasa cos legumes, cos cereais, cos froitos secos, co arroz, coa pasta etc. A miña alimentación fíxose moito máis variada desde que me tornei vegano, mesmo desenvolvín unha paixón por cociñar e, lentamente, me tornei máis creativo na cociña. Sobre todo, a alegría que sinto ao cociñar e ao comer. E, por suposto, faime moi feliz, sempre que puider, compartir as miñas tortas con outras persoas (sexan elas veganas ou non, non fai ningunha diferenza). Normalmente, fican moi ricas e, ao non teren nin ovos nin manteiga, tamén quedan moi lixeiras. Saúde, tranquilidade e alegría: isto é o que veganismo trouxo na miña vida. Non soidade, enfrontamento, combates ou un absurdo sentido de superioridade moral cara aos “omnívoros”. Só a serenidade de pechar o meus ollos para mellor saborear na miña boca os miles de matices do sabor da froita fresca. A dita de cociñar algo rico cada día. A alegría de sentar a unha mesa nun bar e ler un libro ou o xornal, tomando lentamente un rico café con leite de soia. 🙂

Bícame, néboa

E alí arredor desa praia

que o nome deu ó teu lar

as ondas berran na néboa

que sempre con nós ficarás

– JESÚS SUÁREZ, 1906: A forza de Hércules

A Coruña, 12 de xaneiro de 2020

Xa, eu desexo o bico da néboa. Non hai nada máis “eu” que este tipo de imaxes mentais. Por un lado, eu sempre fun unha persoa moi romántica e intensa – mirando cara atrás, moitas veces mesmo demasiado. Por outra banda, sempre tiven unha gran imaxinación – efectivamente, a miña irmaciña sempre di que son artista porque me gusta esbozar debuxos. Entón, xa a primeira vez que me atopei neste lugar, non me puiden resistir á súa fascinación.

Frío? Quizais un pouco, mais podería ser mooooito peor. Fai vento? Moitas veces, si, pero sen dúbida non é peor que na miña (mediterránea) cidade natal. Húmido? A miúdo, si. Porén, a min non me importa. Pola contra, gústame inmensamente a Cidade de Cristal. Que lles podo dicir? A forte sensación que sentín ao subir á torre nun día de sol raro, algúns meses atrás, é moi difícil de describir (dixen “raro”, porque a néboa é moito máis típica que o sol, aquí). Non vira a Coruña dende hai sete anos. Foi un golpe emocional intenso, que me trouxo unhas bágoas aos ollos. E pasear pola cidade sempre me dá moita alegría, non me importa moito o tempo, intento evitar saír se é tormentoso, pero se no podo … ben, se chove, que chova! A chuvia non afecta a beleza da cidade. O pracer de paseala, un pouco si, pero non demasiado.

Situada no recuncho máis escuro de España, dominada por un faro romano, rodeada polo Atlántico, para min, A Coruña é algo máxico que sabe tocar os puntos máis profundos da miña ánima. A Costa da Morte atópase nesta rexión, aqui a xente celebra Noite Meiga e cre en Santa Compaña: non pode ser un caso (por certo, a min sempre me encantaron o death metal e as películas de terror). Quero que me acaricies, néboa. Envólveme nunha aperta. E, por fin, bícame. Lentamente. Suavemente. Ainda que fose soamente unha vez, seguramente eu nunca o esequecerei. E, mentres debuxo o faro da cidade nos meus esbozos, espero que o faro tamén debuxe o meu camiño. Brigantia divina urbs…

Create your website with WordPress.com
Primeiros pasos